Sán dẹt (planaria), thủy tức (hydra) và ấu trùng chuồn chuồn đều săn tép con và tép đang lột vỏ. Hai loại đầu thường bùng lên khi cho ăn dư; loại thứ ba thường đi theo cây và rêu mới.
Nhận biết đúng trước khi xử lý
| Sinh vật | Trông thế nào | Có hại? |
|---|---|---|
| Sán dẹt (planaria) | Con giun dẹt, đầu hình tam giác như mũi tên, có hai chấm mắt; trườn chậm trên kính, hay ra ban đêm | Có: tấn công tép con và tép đang lột vỏ |
| Sán dẹt đầu tròn (Rhabdocoela) | Rất nhỏ, đầu tròn, không có hình tam giác | Không |
| Giun nước (detritus worm) | Sợi mảnh, uốn éo bơi giữa nước | Không, nhưng nhiều là dấu hiệu cho ăn dư |
| Thủy tức (hydra) | Thân nhỏ bám kính, đầu có các xúc tu mảnh | Có: chích làm tê tép con, sinh sôi rất nhanh |
| Ấu trùng chuồn chuồn | Côn trùng nước thân dài, có chân, rình bắt mồi | Có: bắt cả tép lớn |
Cách xử lý
- Bẫy: đặt mồi (thịt tôm, cá) trong hộp có lỗ nhỏ qua đêm để giảm số lượng sán dẹt. Bẫy không diệt hết được, dùng trước khi điều trị hoặc để kiểm tra sau điều trị.
- Chế phẩm chiết xuất từ cau (No Planaria): an toàn với tép ở liều hướng dẫn; mức chịu đựng của ốc khác nhau, nếu có ốc quý hãy bắt đầu ở nửa liều. Làm đúng hướng dẫn trên bao bì.
- Fenbendazole: diệt được sán dẹt và thủy tức, nhưng giết ốc ở liều điều trị. Hồ tép Sulawesi thường nuôi kèm ốc Tylomelania: phải chuyển hết ốc ra trước khi dùng.
- Ấu trùng chuồn chuồn: bắt bằng vợt hoặc nhíp khi thấy; không có thuốc chọn lọc.
- Không dùng muối trong hồ để trị sán dẹt.
Quy trình điều trị trong hồ (tham khảo)
- Thay 20% nước, tháo than hoạt tính, tắt đèn UV nếu có.
- Cho thuốc ngày 0, lặp lại ngày 3 (có thể thêm ngày 5 – 6) vì trứng thường sống sót sau lần đầu.
- Ngày 7 thay 50% nước, hút xác sán, lắp lại lọc như cũ.
- Đo NH3, NO2 mỗi ngày trong tuần đầu: xác sán phân hủy có thể làm NH3 tăng.
- Kiểm tra mỗi đêm trong 2 – 3 tuần, vì trứng có thể nở sau tới 2 tuần.
Tép Sulawesi nhạy hơn tép thường. Theo dõi sát; nếu tép có dấu hiệu khó chịu, thay ngay 50% nước.
Phòng ngừa
- Cho ăn ít, hút phần thừa sau 2 giờ.
- Ngâm và cách ly cây, rêu, đá mới ít nhất 2 tuần trong xô riêng.
- Không dùng chung vợt, ống hút giữa các hồ khi chưa rửa.