Tép nhạt màu không phải lúc nào cũng là tép bệnh. Màu của tép phụ thuộc vào ba thứ: sắc tố tép ăn vào, tế bào sắc tố co hay giãn theo môi trường, và tình trạng sức khỏe. Hiểu ba thứ này giúp bạn biết khi nào cần lo, khi nào chỉ cần chờ.
Tép không tự tạo được sắc tố đỏ, cam, vàng
Các màu đỏ, cam, vàng của tép đến từ nhóm sắc tố carotenoid, phổ biến nhất là astaxanthin. Giáp xác không tự tổng hợp được carotenoid; chúng phải lấy từ thức ăn (tảo, vi sinh vật) rồi chuyển hóa thành dạng cần dùng. Ngoài tự nhiên, nguồn này nằm trong lớp màng vi sinh có tảo mà tép gặm hằng ngày.
Các dòng tép màu trắng, xanh dương hay đen có thể tạo màu theo cách khác. Chưa có nghiên cứu riêng về màu của tép Sulawesi, nên phần dưới đây là nguyên tắc chung của giáp xác.
Nghiên cứu nói gì về thức ăn tăng màu
Chưa có nghiên cứu nào làm trên tép Sulawesi. Các nghiên cứu dưới đây làm trên tép đỏ Neocaridina, nhưng cơ chế lấy sắc tố từ thức ăn là chung cho giáp xác:
- Hou và cộng sự (2024): thêm 100 mg astaxanthin mỗi kg thức ăn giúp tép đỏ rõ màu hơn sau 56 ngày. Tăng lên 200 mg/kg không đẹp hơn, có thể vì tép đã hấp thu đến mức tối đa.
- Ruangdej và Laohavisuti (2014): thức ăn có carotenoid từ hoa cúc vạn thọ (200 mg/kg) cho màu đỏ đậm nhất và tỉ lệ sống cao nhất trong thí nghiệm.
Bài học: thức ăn có carotenoid giúp màu đẹp hơn sau vài tuần, nhưng cho nhiều hơn không đẹp hơn. Không cần cho tép ăn nhiều thức ăn "tăng màu".
Màu nền làm tép đậm hay nhạt
Trong da tép có các tế bào sắc tố hình sao. Khi tép ở trên nền tối, sắc tố lan rộng ra trong tế bào và tép trông đậm màu. Khi ở nền sáng, sắc tố co lại thành chấm nhỏ và tép trông nhạt. Nghiên cứu của CSIRO trên tôm sú cho thấy thay đổi này xảy ra trong vài phút đến một giờ, dù lượng sắc tố trong cơ thể không đổi.
Vì vậy tép trên nền cát trắng, đèn mạnh, hay vừa bị vợt ra hộp nhựa trắng sẽ nhạt hơn hẳn. Đó không phải là tép mất màu.
Những lý do khiến tép nhạt màu
| Lý do | Dấu hiệu | Cần làm gì |
|---|---|---|
| Nền sáng, đèn mạnh | Cả đàn nhạt, vẫn ăn và bò bình thường | Thêm đá tối màu, chỗ trú; giảm đèn |
| Vừa vận chuyển hoặc mới thả | Nhạt trong những ngày đầu | Chờ vài tuần trong nước ổn định |
| Sắp lột hoặc vừa lột vỏ | Một vài con nhạt, vài ngày sau trở lại | Không cần làm gì |
| Căng thẳng do nước thay đổi | Nhiều con nhạt cùng lúc, ít bò ra ăn | Đo pH, TDS, nhiệt độ; xem lại lần thay nước gần nhất |
| Thiếu carotenoid lâu ngày | Cả đàn nhạt dần qua nhiều tháng, nước ổn định | Bổ sung thức ăn có astaxanthin hoặc tảo xoắn 1 – 2 lần mỗi tuần |
| Bệnh | Thân trắng đục, đốm trắng, bỏ ăn | Xem Bệnh sứ và bệnh trắng sữa |
Áp dụng vào hồ nuôi
- Màng vi sinh tốt là nguồn sắc tố tự nhiên quan trọng nhất. Xem Màng vi sinh.
- Thêm một lượng nhỏ thức ăn có astaxanthin, tảo xoắn spirulina hoặc nhuyễn thể 1 – 2 lần mỗi tuần, không thay cho màng vi sinh.
- Đá tối màu, nhiều chỗ trú, đèn vừa phải giúp tép hiện màu thật.
- Khi chụp ảnh hay đánh giá màu, để tép ở nền tối, trong hồ quen thuộc của nó, không đánh giá trong hộp trắng.
Nguồn tham khảo
- Hou W.-W. và cộng sự (2024). Enhancing the color and stress tolerance of cherry shrimp using astaxanthin and Bidens pilosa. PLoS ONE 19(12): e0315585. Xem bài
- Ruangdej U., Laohavisuti N. (2014). Carotenoid tổng hợp và tự nhiên trong thức ăn tăng màu tép đỏ Neocaridina. Journal of Fisheries and Environment 38(1): 30–34. Xem bài
- Tume R. và cộng sự, CSIRO (2009). Màu nền tối làm tép trông đậm màu hơn. Global Aquaculture Advocate